Osiek Myszkowskich. Szukając urodzenia Józefy Zapłotnej

Poszukuję daty i aktu urodzenia m.in. mojej prapraprapra(4)babci Józefy Jankowskiej żony Kazimierza Zapłotnego. Według aktu ich małżeństwa z roku 1829, Józefa urodziła się w Osieku. Będę pisał o „moim” Osieku, bo miejscowości o takiej nazwie było wiele. Wieś ta, niewątpliwie współcześnie w gminie Galewice, powiecie wieruszowskim, należała do rzymskokatolickiej parafii Cieszęcin. Leży nieopodal Wieruszowa, Kępna i Wielunia, które przewijają się na moich metrykalno-rowerowych szlakach😉. Są dlań duplikaty, ale nieznane jest mi miejsce unikatów aktów stanu cywilnego i liber metrices baptisatorum (brak w inwentarzu AACz).

Według aktu małżeństwa z 1829, Józefa urodziła się ok. 1810 r. z Jakuba Jankowskiego i Małgorzaty z Szymańskich.

Według aktu małżeństwa rodziców Józefy z roku 1814, Jakub był Janczykowski, a Małgorzata – Szymaszczykówna.

Załączono za alegaty:

• odpis aktu chrztu Jakuba jako Pachołka urodzonego w Żelisławiu i ochrzczonego 17.07.1782 w Błaszkach;
• odpis aktu chrztu (zbieżny z indeksem) Małgorzaty jako Szymaszczyk, urodzonej w Osieku i ochrzczonej 11.06.1786 w Cieszęcinie.

Według m.in. aktu małżeństwa Józefy z 1829, jej wuj (brat matki, co się zgadza) nazywany był Maszczyk, mimo że Ją nazwano Szymańską.

Jakubowi i Małgorzacie, tym samym albo innym (póki co kompletuję ich jako Jakuba i Małgorzatę rozłącznie, bo również od strony Jankowskich nie jest łatwo), przypisałem potomstwo, czyli hipotetyczne rodzeństwo Józefy. Wśród nich, według aktu urodzenia, 01.05.1819 w Będkowie rodzi się i 02.05.1819 w Burzeninie jest rejestrowana, siostra Antonina, córka Jakuba Jankoskiego i Małgorzaty z Szymańskich.

Znalazłem 2 akty urodzenia. Żaden nie pasuje do końca do mojej Józefy.

 

Późniejszy akt urodzenia jakiejś Józefy Jankowskiej z roku 1819, zarejestrowany 02.05.1819 w Cieszęcinie, znaleziony 07.04.2023, wymienia ją jako urodzoną w Galewicach córkę Małgorzaty Jankowskiej lat ok. 30 ur. ok. 1789. Ojca przemilczano, dziecko zgłosiła Katarzyna Sikuska włościanka, a ta Józefa urodziła się w domu Pawła Kacyny. Pierwotny akt nie wymienia daty urodzenia, dopiero z dopisku innym atramentem i charakterem pisma wiemy, że urodziła się „dnia tegoż” czyli 02.05.1819. Gdyby to była moja Józefa, na ślubie musiałaby mieć 10 lat, co byłoby sprzeczne z ówczesnym prawem kanonicznym i świeckim. Być może jednak urodziła się wcześniej, tylko z jakiegoś powodu postanowiono ją wtedy ochrzcić. A dopisek poczyniono przed lub w trakcie późniejszej kontroli dekanalnej prowadzenia akt. Poza tym, to był duplikat, nie znam unikatu.

Wcześniejszy akt urodzenia z księgi 1810/1811, znaleziony 25.01.2026, sporządzono dla jakiejś Józefy ur. 08.03.1811 Osiek, której rodzicami byli:

• urodzony (czyli szlachetny) Nepomucen Myszkoski lat 33 (ur. ok. 1778, zam. Osiek) — akt zgonu 72/1840 Osiek par. Cieszęcin „na łasce mieszkający” „niewiadomych rodziców” lat 60 ur. ok. 1780, nie podano stanu cywilnego ani stanu społecznego — wg wykazu ur. 1777 jako Stanisław Nepomucen Myszkowski;
• Małgorzata Mascykowna? Marczykówna? (konsultacje) lat ok. 28 ur. ok. 1783.

Nie wskazano jej jako żony — ani dziecka jako nieślubnego. Ojcem wskazano Nepomucena. Nie znalazłem dotąd ślubu ani innych dzieci dla niego.

 

Nie wiem na tę chwilę jeszcze, jakiej rodziny własnością były mój Osiek oraz moje Błaszki.

 

O ile też już jest ledwo hipotezą, której jeszcze nie odrzuciłem, samo utożsamianie tych 2 chrztów: Józefy z aktu urodzenia z roku 1819 i Józefy z aktu urodzenia z rocznika 1810/1811 z Józefą z aktu małżeństwa 1829 — to podążyłem dalej tropem Myszkowskich.

 

Na starcie, trafiłem na piękną stronę rodzinną Pana Andrzeja Wcisło o Myszkowskich, który wśród posiadłości Myszkowskich h. Jastrzębiec (tych z Pińczowa) wymienia:

„OSIEK – miasto k. Wielunia, kupione w 1527 r. przez Marcina Myszkowskiego (zm.1538) [pkt 2.3]”

a tamże (linia Piotra 2.3):

„B3. Marcin Myszkowski (ur.ok.1488 – zm.1538) [PSB] dworzanin królewski, stolnik krakowski 1512, burgrabia krakowski 1525, kaszt. wieluński 1527, st. będziński”

 

Nie jestem jednak pewien, czy chodzi o ten sam „mój” Osiek pod Wieruszowem (ok. 38 km od Wielunia) lub czy istniał inny „Osiek koło Wielunia”.

 

Wg Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII s. 629:

„Osiek, kolonia, folwark i 4 osady nad rzeką Prosną, powiat wieluński, gmina Golewice, parafia Cieszęcin, odległość 30 wiorst od Wielunia, kolonia ma 130 domów, 729 mieszkańców; folwark 5 domów, 21 mieszkańców; osady 4 domy, 34 mieszkańców.

Osiek 1) miasteczko u ujścia Szczawy do Wisłoki, powiat jasielski. Nieludna osada, zabudowana drewnianymi domkami, skupia się nad samym brzegiem Wisłoki, na wzniesieniu 260 do 284 metrów nad poziomem morza. Wisłoka tworząc wygięcie ku wschodowi, a potem zwracając się na zachód, otacza je prawie z trzech stron, z czwartej zaś Szczawa. Tylko wąski pas ziemi, którym wiedzie gościniec na południe do Żmigrodu (5 kilometrów), jest zupełnie suchy. Rynek, w którego środku stoi kościół parafialny drewniany, i stosunkowo większa ilość żydów a także jarmaki, różnią tę osadę od wsi. Teraz ma Osiek 999 mieszkańców, z których (…)”

„Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu” (online) wydano dla m.in.:

• Krakowa – Małopolski por. skróty;
• Wielunia por skróty.

Hasła usystematyzowano w ośmiu pkt: 1 przynależność terytorialna, 2 topografia, 3 własność, 4 lokacja, 5 kościół, 6 ważne wydarzenia i osoby, 7 literatura, 8 archeologia i architektura.

Autorzy Słownika… w tomie Kraków cz. I s. 279 w haśle 3407 Brzyście (por. Wikipedia) w pkt 3 (własność) wspominają:

„1527-8 Zygmunt Stary zezwala Marcinowi Myszkowskiemu z Mirowa kaszt. wieluńskiemu wykupić z rąk tenutariuszy dobra król. w ziemi biec. m. Osiek i Dębowiec z wsiami, m. in. B., i sołectwami w tych dobrach (MS 4, 5383, 15 198)”.

Niestety do lit. O słownik krakowski online nie doszedł.

Podążając za skrótami:

• m. to faktycznie miasto (tymczasem cieszęcińskim Osiek praw miejskich nie nabył, por. wyżej SGKP oraz poniżej Słownik… tom Wieluń)
• MS to edycja sumariusza Metryki Koronnej — Matricularum Regni Poloniae Summaria, t. 1–4, 5 cz. 1, wyd. T. Wierzbowski, t. 5 cz. 2, wyd. J. Płocha, A. Rybarski, I. Sułkowska, t. 6, wyd. M. Woźniakowa, Warszawa 1905–1999.

W „Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codocibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur, contexuit indicesque adiecit Theodorus Wierzbowski. P. 4, Sigismundi I regis tempora complectens (1507–1548). Vol. 1, Acta cancellariorum 1507–1548” na  s. 317 (DJVU s. 163) z 1528 r. wpis 5383 brzmi:

„5383 [qui supra = jak wyżej, czyli ex 5380: In conventu Petricoviensi, f. 5 ant Petri ad cathedram (20 feb.) czyli 20 lutego, rok 1528 ex 5284] Martino Miskowski, castellano Vielunensi et dapifero Cracoviensi, qui bona regia oppidum Dambowyecz cum villis Rozembergk, Raczlawicze, Sythnicza, utramque Mosczenycza alemanam et polonam, utraqye Rzepyennik, Przessyek, Brzezie, Grandkowe, Canthi et Suchy Rzepyennik exemit, omnes advocatias in dictis bonis eximere facultas datur et 100 marcae in eisdem bonis ad priores summas ei inscribuntur. 44, 58”

Ów Dębowiec vel Dambowyecz to Dębowiec, dawne miasto, dziś wieś w pow. jasielskim, woj. podkarpackie. Pobliski Osiek dziś to Osiek Jasielski.

Wg Atlasu Historycznego Miast Polskich (online) w tomie V Małopolska zeszycie 7 Biecz (2021) w cz. I./II (intro):

W wieku XVI Biecz skutecznie walczył o zdominowanie traktu na Węgry, do Bardiowa (zob. niżej). Jedna z dróg prowadziła przez Dębowiec (lokowany przed 1349 rokiem), łącząc się tam z funkcjonującą już w 1332 roku drogą z Sandomierza, a dalej biegła przez Osiek (lokacja około lat 1363–1365) i Żmigród Nowy.

 

Natomiast autorzy Słownika… w tomie Wieluń s. 128 w haśle 24310 Osiek w pkt 4 (lokacja) wspominają:

• 1411 król. (MK 23, 484)
• 1413-19 Wierusz z O., s. Bieniasza (DP 63; ZO 1, 1)
• (…)
• 1492 król zezwolił Piotrowi Myszkowskiemu wykupić wieś O. z rąk Wierusza z Walichnowów i zapisał mu na niej 300 grz. (MS 2, 56, 57);
• 1494 zezwolił Dobiesławowi z Kurozwęk wykupić O. za 300 grz. z rąk Piotra Myszkowskiego (MS 2, 379);
• 1552 król., do zamku wiel. (ŹD 296).

Podążając za skrótami:

• król. to [miejscowość] królewska
• MS to jak wyżej Matricularum Regni Poloniae Summaria. Pars I–V. Warszawa 1905–1961.

U Wierzbowskiego P. 2 na s. 23 (DJVU s. 16) z 1494 r. wpis 379 brzmi:

„379 [qui supra = jak wyżej, czyli ex 349: Levczovia, ex 378: f. 6 ante Viti (13 iun.) czyli 13 czerwca 1494] Rex Dobeslao de Curozwanki, palatino Lublinensi, villam Ossyek districtus Wielunensis pro 300 fl. hung. de manibus Petri Miszkowski, castellani Wielunensis, exmiere admittit. XV, 187”

Nie odnalazłem jeszcze, do których jednostek oryginału (indeksacja, digitalizacja) prowadzą 15 198 vel 44, 58 ani XV, 187.