Po聽wizycie w聽Archiwum w聽Sandomierzu

Ostatnio wykorzysta艂em urlop na odwiedziny mojej rodziny w Nowej D臋bie (niestety nie wszystkich da艂o si臋 odwiedzi膰 w tak kr贸tkim czasie), w tym oczywi艣cie na wizyt臋 na grobach w Majdanie Kr贸lewskim i Nowej D臋bie. G艂贸wnym zamierzeniem by艂y jednak poszukiwania genealogiczne w Oddziale w Sandomierzu Archiwum Pa艅stwowego w Kielcach. Jak ju偶 wcze艣niej napisa艂em, by艂 to m贸j pierwszy w艂asny kontakt z metrykami i archiwum.

Wcze艣niej w internetowej bazie danych Programu Rejestracji Akt聽Metrykalnych PRADZIAD odnalaz艂em zesp贸艂 821 鈥Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Majdanie Kr贸lewskim鈥 z lat 1890-1899 (dla przyk艂adu linki do bazy PRADZIAD: urodzenia, ma艂偶e艅stwa, zgony; dodatkowo informacje o zespole archiwalnym z bazy SEZAM). Jak odwiedzaj膮cy moje strony genealogiczne mog膮 si臋 dowiedzie膰, rodzina mojego Ojca pochodzi z wymienionej wy偶ej Nowej D臋by, a tak偶e z Krz膮tki i Huty Komorowskiej (obecne woj. podkarpackie), kt贸re w latach 1890. le偶a艂y w Galicji pod austriackim zaborem, a jednocze艣nie w tej majda艅skiej parafii.

Poniewa偶 by艂 to m贸j pierwszy pojedynek z metrykami, zawczasu powt贸rzy艂em wszystkie wiadomo艣ci, jakie mog艂y mi by膰 przydatne. Polecam przede wszystkim 鈥濸oszukiwanie przodk贸w. Genealogia dla ka偶dego鈥 Ma艂gorzaty Nowaczyk (dla porz膮dku odnotuj臋, 偶e by艂o ju偶 II wydanie), jak r贸wnie偶 wznowiony ostatnio聽 鈥濸oradnik genealoga-amatora鈥 Rafa艂a T. Prinke. Zasad dzia艂ania archiwum pa艅stwowego opisywa膰 nie b臋d臋, odsy艂am dlatego do podanych ksi膮偶ek. W skr贸cie, pracownia archiwum przypomina nieco czytelnie biblioteczne starego typu. Tylko ludzie bardziej przyja藕ni. Korzystanie oczywi艣cie bezp艂atne. Cennik us艂ug niestandardowych: 30 z艂 za fotografowanie obiektu (za zgod膮 dyrektora), kserokopia 4 z艂 za stron臋 A4 lub A3. Dla nie-genalog贸w 4 z艂 to dro偶yzna, ale kiedy艣 bywa艂o kilka razy dro偶ej. Ja nie chcia艂em niszczy膰 archiwali贸w, dlatego niczego nie kserowa艂em (st膮d nawet nie pami臋tam, czy cena dotyczy艂a A4 czy A3).

Ksi臋ga metrykalna, jak膮 przegl膮da艂em, pochodzi艂a z zaboru austriackiego, z czym wi膮偶e si臋 rubrykowy spos贸b zapisu, obecno艣膰 艂aciny i cz臋sto dalekie wywody a偶 po pradziadk贸w dziecka. Ksi臋ga ta raczej nie by艂a tzw. orygina艂em, lecz duplikatem, kt贸ry sporz膮dza艂a parafia b膮d藕 do cel贸w 艣wieckich (Cesarstwa Austro-W臋gierskiego) b膮d藕 dla archiwum diecezjalnego. W ka偶dym razie mam 艣wiadomo艣膰, 偶e stare metryki wytworzone w parafii Majdanu Kr贸lewskiego znajduj膮 si臋 zar贸wno w samym Majdanie, jak i w poszczeg贸lnych parafiach wydzielonych p贸藕niej (Krz膮tka, co sprawdzi艂em, a zapewne tak偶e Huta Komorowska), w ko艅cu to samo znalaz艂em w AP Sandomierz (nie zagl膮da艂em jeszcze do archiwum diecezjalnego).

Zam贸wiony zesp贸艂 archiwalny mo偶na nazwa膰 ma艂ym, kr贸tkim. W ko艅cu obejmowa艂 tylko 10 lat kalendarzowych. O to mi w艂a艣ciwie chodzi艂o. Chcia艂em zd膮偶y膰 opracowa膰 ca艂o艣膰, bez konieczno艣ci zostawiania niedoko艅czonych poszukiwa艅 na dalsze nieokre艣lone dalekie podr贸偶e. W tym zakresie wizyta si臋 uda艂a.

Wcze艣niej mia艂em nadziej臋 na genealogiczn膮 inwentaryzacj臋 ksi臋gi do Geneteki i Ma艂偶e艅stw<1899, tj. do internetowych baz danych, kt贸re w przysz艂o艣ci pozwol膮 genealogom na poszukiwania i dost臋p do metryk r贸wnie偶 przez Internet. My艣la艂em o sporz膮dzeniu kr贸tkiego odr臋cznego indeksu, a gdybym oceni艂 prac臋 na d艂u偶sz膮, o dygitalizacji i sporz膮dzeniu indeksu w domu. Jak to bywa z bezpodstawnymi wyobra偶eniami, tak szerokie zadania nie da艂o si臋 sko艅czy膰 w czasie liczonym w dniach (mo偶e tygodniach, ale raczej w miesi膮cach). Niestety dygitaliacj臋 na razie odpu艣ci艂em, skupiaj膮c si臋 na poszukiwaniach w艂asnej rodziny.

Jak wspomnia艂em, kserokopie tak偶e sobie odpu艣ci艂em. Jak dla mnie, amatora, nie jest to dopuszczalna metoda kopiowania zespo艂贸w archiwalnych, kt贸re s膮 nara偶one na zb臋dne uszkodzenia podczas kopiowania. Mo偶e kiedy艣 PTG ostatecznie przekona archiwa do dygitalizacji metryk, w贸wczas jako pierwszy zapisuj臋 si臋 do robienia zdj臋膰/skan贸w, oczywi艣cie jako wolontariusz.

Na w艂asne potrzeby robi艂em natomiast co艣 w rodzaju odpisu zupe艂nego. Niet艂umaczonego. Uzna艂em, 偶e lepiej spisa膰 wszystko tak jak jest, ni偶 obarcza膰 w艂asne notatki niewprawionego jak dot膮d amatora licznymi b艂臋dami, powstaj膮cymi z przyczyn lingwistycznych (przet艂umaczy膰 z j臋zyka obcego) jak i grafologicznych (odczyta膰 odr臋czne bazgro艂y ksi臋dza). Przy odczytywaniu zapis贸w nie mia艂em na szcz臋艣cie wi臋kszych problem贸w poznawczych ze zrozumieniem tekstu. Nik艂a znajomo艣膰 艂aciny ze studi贸w wystarczy, a na najgorsze nawet bazgro艂y czasem pomaga por贸wnywanie pisma (liter i wyraz贸w) w r贸偶nych miejscach, zw艂aszcza 偶e formu艂ki by艂y w miar臋 standardowe, a imion i nazwisk by艂o mo偶e kilkadziesi膮t? Dla rzetelno艣ci, niepewne wyrazy oznacza艂em znakiem zapytania.

Przytocz臋 niekt贸re rzeczy, jakie w starych ksi臋gach metrykalnych mo偶na znale藕膰. Zasadniczo by艂y trzy rodzaje ksi膮g:

  • Ksi臋ga Ochrzczonych (艂ac. Liber Baptisatorum) lub Ksi臋ga Urodzonych (Liber Natorum)
  • Ksi臋ga Za艣lubionych (Liber Matrimonium lub Liber Copulatorum)
  • Ksi臋ga Zmar艂ych (Liber Mortuorum lub Liber Defunctorum) albo Ksi臋ga Pochowanych (Liber Sepultorum)

Zesp贸艂 archiwalny 24/821/0 sk艂ada艂 si臋 z dw贸ch ksi膮g o formacie nieco wi臋kszym ni偶 A4, ale nieco mniejszym ni偶 A3, razem grubo艣ci 0.06 mb. W ka偶dej ksi臋dze znajdowa艂y si臋 nienumerowane strony dla danego roku i miejscowo艣ci, po rodzaju papieru i druku rubryk wida膰, 偶e by艂y to pierwotnie lu藕ne kartki, kt贸re w pewnym momencie zszyto w ksi臋gi. W pierwszym tomie uk艂ad by艂 chronologiczny od 1890 do 1894 r. Drugi tom spi臋ty by艂 od ko艅ca (1899-1895). W ramach tomu karty obejmowa艂y kolejne zdarzenia (urodzenia, zgony, 艣lub), a w obr臋bie zdarze艅 kolejnymi miejscowo艣ciami (co艣 w stylu Pagina 1890 pro Demba cum Poremby Dembskie itd.). Nie odnalaz艂em 艣lub贸w i zgon贸w z 1892 r.


Akt chrztu

W akcie urodzenia (chrztu) zapisywano kolejno numer aktu, dzie艅 urodzenia i dzie艅 chrztu. Rok i miesi膮c notowano na g贸rze w rubryce lub dodawano tylko przy zmianie miesi膮ca. Praktyk膮 by艂a taka notacja dat, w kt贸rej dzie艅 i miesi膮c zapisywano niejako w u艂amku, a rok skracano z pomini臋ciem tysi膮clecia:

20 890
5

Po dniu chrztu wpisywano numer domu (cz臋sto po nim mo偶na odszuka膰 nieznan膮 rodzin臋), imi臋 dziecka po 艂acinie (np. Laurentius 鈥 Wawrzyniec). W kolejnej kolumnie wpisywano religi臋 (bowiem niekt贸re wyznania nie prowadzi艂y w艂asnych ksi膮g, ale w mojej parafii nie spotka艂em si臋 z innymi zapisami ni偶 catholica, cho膰 w艂a艣ciwie pod tym k膮tem ich nie szuka艂em).

Dalej zaznaczano p艂e膰 dziecka oraz pochodzenie ze 艣lubnego lub nie艣lubnego 艂o偶a. Czasem stwierdzeniu 鈥leg.鈥 (legitimus, legitimi thori) towarzyszy艂a data 艣lubu rodzic贸w, co uwidacznia, 偶e prawe pochodzenie by艂o solidnie sprawdzane. Je艣li matka dziecka nie mia艂a m臋偶a lub nie jego by艂o to dziecko, to pozycji 鈥illeg.鈥 (illegitimus) towarzyszy艂 brak podanego ojca. W niekt贸rych metrykach spotka艂em si臋 z adnotacj膮 Urz臋du Stanu Cywilnego w Majdanie lub innego, i偶 w latach 1950. w rubryce 鈥瀘jciec鈥 wpisano jakie艣 imi臋.

W rubrykach: ojciec i matka wpisywano po 艂acinie imi臋, nazwisko i zaw贸d (najcz臋艣ciej agricola 鈥 rolnik), przy czym dla kobiet nie podawano ani nazwiska ani zawodu, lecz imi臋 i nazwisko jej ojca oraz jego zaw贸d. Podawano r贸wnie偶 rodzic贸w rodzic贸w (dziadk贸w dziecka). Jak poda艂em, dla babki po mieczu i po k膮dzieli najcz臋艣ciej nie podawano nazwiska, dlatego podawano imi臋 i nazwisko ich ojca (pradziadka dla chrzczonego dziecka). W bardzo nielicznych aktach dodawano tak偶e dat臋 narodzin ojca i matki dziecka.

Po rodzicach by艂a rubryka na rodzic贸w chrzestnych, w kt贸rej podawano imi臋, nazwisko i zaw贸d ojca chrzestnego, jak r贸wnie偶 imi臋 matki chrzestnej oraz imi臋 i nazwisko jej m臋偶a (lub ojca dla panien) i jego zaw贸d. Jak si臋 domy艣lam, kiedy艣 rola rodzic贸w chrzestnych by艂a inna ni偶 wsp贸艂cze艣nie. Jak umierali rodzice niepe艂noletniego dziecka, to w艂a艣nie chrzestni mieli zaj膮膰 si臋 zapewnieniem dalszego wychowania i utrzymania dziecka.

Bli藕niak贸w (gemelli), kt贸rzy rzadko prze偶ywali, zapisywano pod dwoma pozycjami lub w jednej pozycji obok siebie.

Przyk艂adowy odpis:

Demba <nazwa miejscowo艣ci, Nowa D臋ba>

1896 <rok>

Februarius <luty>

s. 9 <numer aktu>

n. 18 <dzie艅 urodzenia: 18.02.1896>

b. 23 <dzie艅 chrztu: 23.02.1896>

n.d. 133 <numer domu>

Antonius <imi臋 dziecka: Antoni>

cath. <religia katolicka>

puer <ch艂opiec>

leg. <dziecko prawe, 艣lubne>

pater: Joannes Wilk f. <f. = filius = syn, dalej nast臋puje biernik, st膮d odmiana imion> Jacobi agr. <agr. = agricola = rolnik> et <et = oraz> Agnetis de p. <de p. = de patre = po ojcu> Nicolao Rodze艅 c.l. <c.l. = conj. leg. = mniej wi臋cej: conjugalis legitimus = ma艂偶e艅skiego pochodzenia> <OJCIEC: Jan Wilk syn Jakuba rolnika oraz Agnieszki z ojca Miko艂aja Rodze艅, urodzony 艣lubnie>

mater: Marianna Kope膰 fa. <fa. = czasem f. = filia = c贸rka> Thomae et Mariannae de p. Gasparo Trela c.l. <MATKA: Maria Kope膰 c贸rka Tomasza oraz Marii, c贸rki Kacpra Treli, urodzona 艣lubnie>

patrini: Laurentius Kope膰 agr., Francisca ux. <ux. = uxor = 偶ona> Jacobi Bro偶yna agr. <rodzice chrzestni: Wawrzyniec Kope膰 rolnik oraz Franciszka 偶ona Jakuba Bro偶yny rolnika>

ob. Julia Wilk <ob. = obst. = obstetrix = po艂o偶na>

bapt. … <nazwiska ksi臋偶y pomija艂em, zazwyczaj by艂 to A. Witkowski>

Powy偶ej: ASC Majdan Kr贸lewski, akt urodzenia dla D臋by nr 9/1896. Jest to akt urodzenia mojego pradziadka Antoniego Wilka.

Akt ma艂偶e艅stwa

W akcie 艣lubu (ma艂偶e艅stwa) opr贸cz dnia 艣lubu i numeru domu (domy艣lam si臋, 偶e by艂 to dom, w kt贸rym mia艂a zamieszka膰 para ma艂偶e艅ska) podawano kolejno dane narzeczonego (sponsus) i narzeczonej (sponsa), a wi臋c imi臋, nazwisko i zaw贸d z podaniem rodzic贸w, z powy偶szym zastrze偶eniem, 偶e dla kobiet w miejsce ich nazwiska i zawodu podawano imi臋, nazwisko i zaw贸d ojca. Podawano r贸wnie偶 miejscowo艣膰, w kt贸rej urodzi艂 si臋 i mieszka艂 nupturient, jak r贸wnie偶 wiek w latach i u艂amkach lat, kt贸remu czasem towarzyszy艂a data urodzenia. Podawano r贸wnie偶 stan cywilny (kawalersko-panie艅ski lub wdowi) i religi臋. W ko艅cu, wymieniano 艣wiadk贸w (testes).

Akt zgonu

W akcie zgonu (poch贸wku, pogrzebu) podawano, opr贸cz numeru domu, w kt贸rym zmar艂y mieszka艂, jego imi臋 oraz: albo (imi臋 i nazwisko ojca i matki) albo (imi臋 i nazwisko wsp贸艂ma艂偶onka lub zmar艂ego wsp贸艂ma艂偶onka). Podawano r贸wnie偶 religi臋, p艂e膰, dalej wiek zmar艂ego w latach, a dla dzieci tak偶e w miesi膮cach lub dniach (czasem towarzyszy艂a mu data urodzenia). Podawano r贸wnie偶 przyczyny zgonu, przy czym wpisywa艂 j膮 ksi膮dz na podstawie obserwacji w艂asnych tudzie偶 osoby informuj膮cej o zgonie, a wiedza medyczna nie by艂a w贸wczas dobrze znana na wsi. Cz臋sto zdarza艂y si臋 marasmus senilis (wyniszczenie starcze), debilis nata (urodzona z widocznymi wadami) itp. Co dla mnie by艂o szokuj膮ce, 艣miertelna choroba jednego mieszka艅ca domu cz臋sto skutkowa艂a kolejnymi zgonami dalszych cz艂onk贸w rodziny, najszybciej umiera艂y dzieci i osoby starsze (mi臋dzy 70-80 rokiem 偶ycia).


Z mojej rodziny dowiedzia艂em si臋 wi臋cej, ni偶 zamierza艂em, nie艣mia艂o oczekiwa艂em i w og贸le ni偶 spodziewa艂em si臋.

Odkry艂em bardzo zagmatwane powi膮zania mi臋dzy r贸偶nymi rodzinami, z kt贸rych cz臋艣膰 z natury rzeczy musia艂em odrzuci膰 jako nieweryfikowalne na tym etapie w obr臋bie lat 1890-1899. Jak wspomina艂em niekt贸re imiona i nazwiska by艂y do艣膰 popularne, wi臋c zapis, 偶e kto艣 by艂 鈥瀞ynem Jana Wilka鈥 jeszcze nic nie znaczy, a cz臋sto nawet syn 鈥濲ana Wilka i Marii Tomczyk鈥 nie jest wystarczaj膮cy. Przyj膮艂em jednak jako w miar臋 wiarygodn膮 i rzeteln膮 interpretacj臋, i偶 zgodno艣膰 imion i nazwisk rodzic贸w probant贸w w r贸偶nych aktach po艂膮czona z jak膮艣 wsp贸ln膮 dan膮 poza miejscowo艣ci膮 (tym samym domem, tym samym imieniem jednego dziadka) wyznacza pokrewie艅stwo. Teoretycznie mog艂o si臋 zdarzy膰, 偶e pomimo zbie偶no艣ci chodzi艂o o inne osoby, ale amatorsko oceniam to jako ma艂o prawdopodobne (osobi艣cie numer domu jest dla mnie bardzo przekonuj膮cy).

Pokr贸tce opisuj膮c, odnalaz艂em potomstwo rodze艅stwa mojego pradziadka Wojciecha Roga, cho膰 jak dotychczas nie zna艂em nawet imion jego rodze艅stwa, z ma艂ym wyj膮tkiem. 艢.p. ciocia Stefania W贸jtowicz mia艂a racj臋, 偶e Wojciech mia艂 siostr臋 Emili臋! Nie by艂a jednak pann膮 (mia艂a m臋偶a i dzieci), cho膰 mo偶e by艂a p贸藕niej d艂ugoletni膮 wdow膮. Brat Wojciecha, Karol R贸g, w ci膮gu 10 lat mia艂 sze艣cioro dzieci, z kt贸rych pi膮tka zmar艂a. W jednym roku w styczniu urodzi艂o si臋 i zmar艂o mu jedno dziecko, a we wrze艣niu tego samego roku, urodzi艂o si臋 i zmar艂o kolejne dziecko (wcze艣niak). Daty s膮 suchymi faktami, ale ludzka tragedia porusza. Sz贸ste dziecko urodzi艂o si臋 w 1899 r., wi臋c nie wiem, jak d艂ugo prze偶y艂o (przegl膮dane przeze mnie ksi臋gi sko艅czy艂y si臋 w 1899 r.).

Doszuka艂em si臋 koligacji rodzinnych z rodzin膮 T艂ustych z Krz膮tki. Bowiem siostra dziadka cioci Agnieszki wysz艂a za brata mojego pradziadka Wojciecha Roga.

Odnalaz艂em rodze艅stwo mojego prapradziadka Jana Wilka, ojca Marii R贸g i m臋偶a Agnieszki z domu Wilk. Rzeczywi艣cie mia艂 on brata Jakuba, o kt贸rym m贸wi艂a Pani Szczur, kt贸ra najwyra藕niej jest moj膮 dalek膮 krewn膮! Odnalaz艂em rodze艅stwo samej Agnieszki po m臋偶u Wilk z domu Wilk (z Misik贸w).

Jak si臋 okaza艂o, dwie linie Pyryt贸w s膮 jedn膮 rodzin膮. Franciszek Pyryt, ojciec Anieli i Jana, to rodzony brat Jak贸ba Pyryta, kt贸rego c贸rk膮 by艂a Franciszka (ma艂偶onkowie Anieli, Jana i Franciszki byli rodze艅stwem, odpowiednio J贸zef Wilk, Antonina Wilk, Antoni Wilk). Ojcem Franciszka i Jak贸ba by艂 Kazimierz Pyryt.

Pozna艂em r贸wnie偶 rodzic贸w i rodze艅stwo Jadwigi Kozd臋by, 偶ony Jak贸ba Pyryta. Jej rodze艅stwo wesz艂o w zwi膮zki ma艂偶e艅skie z rodze艅stwem Agnieszki Wilk, kt贸ra by艂a drug膮 偶on膮 wymienionego wy偶ej Franciszka Pyryta.

Co najlepsze, gdzie艣 w Kozd臋bach (jeden skraj drzewa genealogicznego) chrzestnym czy 艣wiadkiem 艣lubnym by艂 brat Wojciecha Roga (drugi skraj drzewa genealogicznego). Zielonego poj臋cia nie mam, czy by艂y to jakie艣 powi膮zania filiacyjno-koicyjne, czy te偶 s膮siedztwo lub inna znajomo艣膰.

Na zako艅czenie

Oczywi艣cie, przetworzenie wszystkich moich notatek (zrobi艂em odpisy ok. 100 akt贸w), nadanie osobom unikalnych identyfikator贸w i wprowadzenie wszystkiego do komputera troch臋 potrwa. Chcia艂bym to zrobi膰 jak najszybciej, ale mo偶e si臋 zdarzy膰, 偶e potrwa to miesi膮ce.

Jedno jest pewne. Nie 偶a艂uj臋 czasu sp臋dzonego w archiwum.

Aktualizacja 27.10.2008
Zmieni艂em tytu艂 posta
Stary: 鈥濸ierwszy raz korzysta艂em z archiwum pa艅stwowego鈥
Nowy: 鈥濸o wizycie w Archiwum Pa艅stwowym w Sandomierzu鈥

5 Komentarzy

  1. Wies艂aw

    Serdecznie pozdrawiam.przypadkowo trafi艂em na t膮 stron臋 i przegl膮daj膮c j膮 przeczyta艂em ten post i oniemia艂em z wra偶enia.Do tej pory my艣la艂em ze brak znajomo艣ci ang to m贸j problem teraz dojdzie 艂acina.znalaz艂em tu du偶o wskaz贸wek dla moich poszukiwa艅 rodowych. Za to dzi臋kuj臋 bardzo
    pozdrawiam Wies艂aw

  2. Stephanie Kuzicki

    Where is the little button that turns this all into English? :-)

  3. Maciej R贸g

    There isn’t any :-) You can use Google Trans, for example :-)

  4. Anna

    Czy takie Archiwum ma dane z ca艂ej cz臋艣ci powiatu? Jaki zasi臋g ma to archiwum dla obecnego woj Podkarpackiego?

  5. Maciej R贸g

    Zakres kompetencji terytorialnych AP Sandomierz to dzisiejszy powiat opatowski, sandomierski, staszowski oraz tereny nale偶膮ce do by艂ego woj. tarnobrzeskiego. Generalnie archiwa nie maj膮 wy艂膮czno艣ci na dan膮 miejscowo艣膰, w kt贸rej wytwarzano dokumentacj臋 archiwaln膮. Z r贸偶nych wzgl臋d贸w, w tym tak偶e czysto historycznych, przechowuj膮 czasem dokumentacj臋 wytworzon膮 poza ich podstawowym obszarem zainteresowania, chocia偶by 鈥瀗ormalnie鈥 taka dokumentacja trafia艂a do innego archiwum. Dlatego najlepiej w pierwszej kolejno艣ci najlepiej skorzysta膰 z archiwalnych internetowych baz danych (IZA, SEZAM, PRADZIAD).

Komentarze s膮 zamkni臋te.