Manifesty imigracyjne Ellis聽Island rodze艅stwa Marii聽Wilk

Artyku艂 archiwalny przeniesiony z Genealogii rodziny Rog贸w, Wilk贸w i Pyryt贸w. Odzwierciedla moj膮 wiedz臋 do 2004 r.

Catherine Wilk鈥檚 Immigration聽Manifest 01.03.1909 Ellis聽Island [MR00957]Kilkoro dzieci z聽rodze艅stwa Marii R贸g z聽domu Wilk wyjecha艂o do Stan贸w Zjednoczonych Ameryki w聽pierwszej po艂owie XXw. – to nic odkrywczego je艣li chodzi o moj膮 dotychczasow膮 wiedz臋, zachowa艂o si臋 bowiem od nich kilka list贸w. Na ich podstawie mo偶na stwierdzi膰, 偶e do USA wyjecha艂y dwie siostry i聽dw贸ch braci:

  1. Katarzyna Wilk; by膰 mo偶e w聽ameryka艅skich urz臋dach widnia艂a jako Catherine Dziewiatek, natomiast w聽listach podpisywa艂a si臋 jako Katarzyna (po polsku).
  2. Franciszka; w聽archiwum rodzinnym znajduje si臋 koperta nades艂ana od niejakiego Antoniego Ludzia (bez listu), w聽jednym z聽list贸w mowa jest o 鈥瀞iostrze Franii鈥, w聽innym o 鈥濩iotce Ludzia鈥. Na stronie www.familysearch.org znalaz艂em wypis z聽karty zgonu niejakiej Fraces Ludzia (tak wygl膮da艂oby imi臋 Franciszka po angielsku), zgodnie z聽kt贸rym owa Frances Ludzia urodzi艂a si臋 19 maja 1895聽r., a zmar艂a w聽styczniu 1974聽r. Mia艂a ona przypisany numer SSN (Social Security Number) 145-10-9927, wpisany w聽New Jersey. Przed 艣mierci膮 mieszka艂a w聽Wallington, Bergen, New Jersey (kod miasta 07057). Przypominam, 偶e Maria R贸g urodzi艂a si臋 w聽1889聽r., Wojciech Wilk w聽1900聽r., a Aniela Radek gdzie艣 pomi臋dzy 1890-1910聽r. (umar艂a w聽po艂owie lat 1990-tych w聽wieku blisko stu lat). Na innej za艣 stronie znalaz艂em podobny zapis o niejakim 鈥E LUDZIA鈥 (imi臋 na liter臋 E), urodzony 11 lipca 1933聽r., zmar艂 w聽sierpniu 1989聽r., numer SSN 151-26-0517 New Jersey. By膰 mo偶e by艂 to jej syn, ewentualnie bratanek jej m臋偶a. Reszta 鈥瀉meryka艅skiego鈥 rodze艅stwa Marii mieszka艂a w聽owym czasie w聽Wallington, Clifton oraz East Paterson (wszystko stan New Jersey). Je艣li do艂o偶y膰 do tego fakt, i偶 nazwisko Ludzia nie mog艂o by膰 popularnym nazwiskiem w聽tamtym czasie i聽miejscu 鈥 mog臋 mie膰 pewno艣膰, 偶e wspomniana Frances Ludzia jest 鈥瀗asz膮鈥 Franciszk膮 Wilk, siostr膮 Marii R贸g.
  3. Micha艂 Wilk; podpisywa艂 si臋 jednak jako Michael.
  4. Andrzej Wilk; podpisywa艂 si臋 jednak jako Andrew.

Tyle wiedzia艂em do listopada 2003聽r. Trafi艂em w贸wczas na internetowe strony www.ellisisland.org, kt贸re okaza艂y si臋 nieocenionym 藕r贸d艂em wiedzy鈥︹ Ellis Island jest to wyspa-port na obrze偶ach Nowym Jorku, poprzez kt贸ry rzesze imigrant贸w, g艂贸wnie z聽Europy 艢rodkowej i聽Wschodniej, dostawa艂y si臋 do Stan贸w – cz臋sto w聽celach zarobkowych.

Taki by艂 los tysi臋cy os贸b z聽Galicji (w kt贸rej le偶y rodzinna miejscowo艣膰 D臋ba) pod koniec XIX w.i na pocz膮tku XXw. Nale偶y zaznaczy膰 skal臋 tego zjawiska – w聽ka偶dym statku, jaki wp艂ywa艂 do tego portu z聽Europy 艢rodkowej (z port贸w pocz膮tkowych Brema oraz Hamburg), znajdowa艂o si臋 po kilkadziesi膮t(!) lub wi臋cej os贸b z聽Galicji, g艂贸wnie Polacy, Ukrai艅cy i聽呕ydzi. Wr臋cz niepokoj膮co du偶a liczba mieszka艅c贸w D臋by, Krz膮tki, Majdanu (Kr贸lewskiego) i聽okolic zmuszona by艂a do opuszczenia rodzinnego kraju. W ni偶ej omawianych manifestach odnalaz艂em emigruj膮ce ca艂e rodziny. Odnalaz艂em wiele ma艂ych dzieci (8 lat, a nawet przynajmniej jedno niemowl臋). Odnalaz艂em mn贸stwo os贸b m艂odych (15-20 lat). W ko艅cu tych w聽sile wieku, oraz starszych (powy偶ej 50聽r.聽偶.). Ten temat to zagadnienie na osobn膮 ksi膮偶k臋, nie mam tutaj ani wiedzy, ani czasu, ani mo偶liwo艣ci go rozwin膮膰. Niniejsza strona dotyczy tylko wspomnianego rodze艅stwa mojej prababki.

Wracaj膮c do strony internetowej ellisisland.org: jest to elektroniczna wersja tzw. manifest贸w. Manifest by艂 to spis os贸b przybywaj膮cych na terytorium Stan贸w Zjednoczonych drog膮 morsk膮 (lekko upraszczam), prowadzony zgodnie z聽ameryka艅skimi przepisami. Wiele port贸w prowadzi艂o takie manifesty, w聽r贸偶nych latach. Mnie interesowa艂 akuratnie jaki艣 port, przez kt贸ry Polacy przybywali do Nowego Jorku pod koniec XIX w. oraz na pocz膮tku XX w., czyli w聽tym czasie, w聽kt贸rym przewidywa艂em, 偶e rodze艅stwo Marii R贸g wyemigrowa艂o. Czas ten wzi膮艂 si臋 st膮d, 偶e w聽dokumentach rodzinnych znalaz艂em obrazek z聽misji z聽1931聽r.. W Stanach musieli by膰 odpowiednio wcze艣niej. W ka偶dym razie poszukiwania okaza艂y si臋 owocne – znalaz艂em zapisy Katarzyny Wilk, Franciszki Wilk oraz Micha艂a Wilka !!! Rado艣膰 by艂a niesamowita, wydrukowanym manifestem chwali艂em si臋 wielu osobom :-D Poni偶ej przedstawiam syntetyczne dane, jakie mo偶na wyci膮gn膮膰 z聽tych ksi膮g.

Katarzyna, Franciszka i聽Micha艂 wp艂yn臋li do Ameryki statkami w艂a艣nie przez port w聽Ellis Island. W ksiegach brakuje zapis贸w o ich bracie Andrzeju Wilku. Potwierdza to fakt wspomniany w聽jednym z聽list贸w (MR00661-C), i偶 Andrzej wyemigrowa艂 najpierw do Francji, a dopiero stamt膮d do USA. Dalsza analiza dotyczy膰 wi臋c b臋dzie tylko tr贸jki rodze艅stwa i聽ich los贸w. Od razu mo偶na wspomnie膰, 偶e nie by艂y to losy jednakowe. Katarzyna wyby艂a z聽kraju najwcze艣niej, bo ju偶 w聽1909聽r. Dopiero cztery lata p贸藕niej przyp艂yn臋艂a Franciszka, a chwil臋 p贸藕niej Micha艂 (1913聽r.). Nie wiemy, kiedy wyemigrowa艂 Andrzeju Wilku.

Katarzyna Dziewi膮tek




Katarzyna Wilk (p贸藕niej po m臋偶u Dziewi膮tek) zostala odnotowana w聽manife艣cie z聽dnia 1 marca 1909聽r. w聽porcie Ellis Island w聽Nowym Jorku (MR00957, Page0546-0547 / Line0015). Przyp艂yn臋艂a ona na statku S.S. Pretoria, kt贸ry p艂yn膮艂 z聽portu Hamburg (Niemcy). Oczywiste jest wi臋c, 偶e z聽D臋by do Hamburga musia艂a si臋 jako艣 dosta膰. Jak? Poci膮giem (Krak贸w-G贸rny聽艢l膮sk-Pozna艅-Berlin-Witenbergia-Hamburg) albo bark膮 i聽statkiem (SandomierzGda艅sk oraz Gda艅skHamburg). W 鈥濸ami臋tnikach w艂o艣cianina鈥 S艂omki przeczyta艂em te偶, 偶e jad膮c w聽1914聽r. do Wiednia z聽Dzikowa (Tarnobrzeg), jecha艂 on wozem do D臋bicy, a dalej kolej膮. By膰 mo偶e stacja kolejowa D臋bica r贸wnie偶 by艂a stacj膮 na drodze Katarzyny i聽reszty rodze艅stwa do USA.

Statek (Sailing Ship) Pretoria by艂 statkiem pasa偶erskim, wa偶膮cym 12800 ton, d艂ugim na 169m i聽szerokim na 18m. M贸g艂 porusza膰 si臋 z聽pr臋dko艣ci膮 24聽km聽/聽h, wi臋c podr贸偶 mog艂a trwa膰 od 2 do 4 tygodni (przeliczenia ze st贸p i聽w臋z艂贸w za pomoc膮 programu Przelicznik, P.Nowak i聽P.Wr贸blewski). Statek m贸g艂 pomie艣ci膰 2579 pasa偶er贸w, w聽tym 2382 w聽trzeciej klasie. W niej zapewne p艂yn臋艂a Katarzyna. Ile m贸g艂 kosztowa膰 bilet? Czym w聽czasie podr贸偶y mo偶na by艂o si臋 zaj膮膰? Z kim znajomym Katarzyna mog艂a jecha膰, porozmawia膰? Czym si臋 偶ywili ludzie w聽trzeciej klasie? Nie wiem. Z pewno艣ci膮 nie by艂y to dzisiejsze standardy podr贸偶y, ale p艂yn臋艂y tam w聽znacznej cz臋艣ci osoby m艂ode (w tym Katarzyna), wi臋c cho膰by warunki by艂y sparta艅skie, my艣l臋 偶e przypadki 艣miertelne by艂y sporadyczne. Statek ten zosta艂 wybudowany w聽1898聽r., wi臋c chyba nie istnia艂a jaka艣 szczeg贸lna gro藕ba zatopienia. Ciekawe tylko, czy Katarzyna mia艂a chorob臋 morsk膮? :-)
Dane o statku pochodz膮 ze strony ellisisland.org

W manife艣cie znajduj膮 si臋 te偶 szczeg贸艂owe dane osobowe. I tak dowiadujemy si臋, 偶e Katarzyna mia艂a 18 lat w聽chwili przybycia, czyli urodzi艂a si臋 w聽1891聽r. Nale偶y jednak z聽g贸ry mie膰 na uwadze, 偶e nie s膮 to dane dok艂adne, przekazane by艂y ustnie, by膰 mo偶e nawet bez poparcia w聽jakimkolwiek dokumencie. W owym czasie Katarzyna by艂a niezam臋偶na, co pasuje ze wzgl臋du na wiek, nazwisko (Wilk a nie Dziewi膮tek) oraz brak m臋偶a w艣r贸d os贸b towarzysz膮cych. Wed艂ug danych w聽manife艣cie, umia艂a pisa膰 i聽czyta膰 (co jest mo偶liwe ze wzgl臋du na istnienie nielicznych galicyjskich szk贸艂 elementarnych, cho膰 niewydolnych; poza tym Katarzyna pisa艂a p贸藕niej listy, wi臋c musia艂a ju偶 w聽Galicji naby膰 t臋 umiej臋tno艣膰). Podane s膮 te偶 cechy zewn臋trzne, takie jak wzrost (5 st贸p i聽2 cale), czy w艂osy i聽oczy. Jednak偶e dla wi臋kszo艣ci os贸b wyliczonych w聽manife艣cie dane te s膮 takie same, nie przywi膮zuj臋 wi臋c do nich wi臋kszego znaczenia.

Ciekawsze s膮 dane na temat 艣rodk贸w pieni臋偶nych. Pono膰 dysponowa艂a kwot膮 40 dolar贸w ameryka艅skich w聽got贸wce (jak膮 mia艂o to w贸wczas warto艣膰?), zapewne by艂 to w聽og贸le jeden z聽wymog贸w wpuszczenia na terytorium USA cudzoziemca. Wiemy te偶, 偶e celem podr贸偶y, jaki poda艂a Katarzyna, by艂 鈥N.J. Passaic鈥, a wi臋c Passaic w聽New Jersey, za艣 na miejscu Katarzyna pono膰 posiada艂a znajomego. Je艣li dobrze odczyta艂em jego dane, by艂 to J臋drycy Wawiak, zamieszka艂y w聽108, NJ Passaic (sto 贸sma ulica w聽Passaic). W ko艅cu, mo偶na te偶 odczyta膰 dane o innych osobach, kt贸re s膮 zapisane na li艣cie niedaleko Katarzyny. S膮 to Polacy z聽Galicji, g艂贸wnie z聽Majdanu. Bezpo艣rednio po Katarzynie wpisana jest niejaka Karolina Koydemba (Kozd臋ba ?) z聽D臋by w聽wieku lat 20. By膰 mo偶e zna艂y si臋. Manifest zawiera te偶 dane o narodowo艣ci, kraju i聽miejscowo艣ci pochodzenia oraz rodzicach (Austria, Galicja, D臋ba, Jan, Agnieszka).

Franciszka Ludzia




Franciszka Wilk (p贸藕niej po m臋偶u Ludzia) zostala odnotowana w聽manife艣cie z聽dnia 7 wrze艣nia 1913聽r. w聽porcie Ellis Island w聽Nowym Jorku (MR00970, Page0431-0432 / Line0011). Przyp艂yn臋艂a ona na statku The Grosser Kurfurst, kt贸ry p艂yn膮艂 z聽portu Bremen (Brema, Niemcy). Droga z聽D臋by do Bremy musia艂a wygl膮da膰 podobnie jak w聽przypadku Katarzyny. The Grosser Kurfurst by艂 statkiem pasa偶erskim, wa偶膮cym 13182 ton, d艂ugim na 168m i聽szerokim na 18m. M贸g艂 porusza膰 si臋 z聽pr臋dko艣ci膮 28聽km聽/聽h. Statek m贸g艂 pomie艣ci膰 zaledwie 788 pasa偶er贸w, w聽tym tylko 172 w聽trzeciej klasie.

Franciszka mia艂a 20 lat w聽chwili przybycia, czyli urodzi艂a si臋 w聽1893聽r. (z tym samym zastrze偶eniem, co przy Katarzynie). By艂a w贸wczas niezam臋偶na (wiem, 偶e p贸藕niej wysz艂a za m膮偶, by膰 mo偶e za kogo艣 o nazwisku Ludzia). Umia艂a pisa膰 i聽czyta膰 (czego na razie nie mog臋 zweryfikowa膰), mia艂a mie膰 5 st贸p i聽6 cali wysoko艣ci, tylko 25 dolar贸w ($) w聽kieszeni. Celem podr贸偶y by艂o Passaic (patrz opis przy Katarzynie), za艣 osob膮 b臋d膮c膮 ju偶 鈥瀗a miejscu鈥 Katarzyna Rogan(???), 79, Passaic (czy偶by mia艂a to by膰 nasza Katrzyna ???). Tym samym rejsem p艂yn臋艂o te偶 8 os贸b z聽Krz膮tki (鈥Krzadka鈥), 1 osoba z聽Tarnowskiej Woli oraz inne z聽Galicji.

Micha艂 Wilk




Micha艂 Wilk jest zapisany w聽manife艣cie z聽dnia 15 pa藕dziernika 1913聽r. w聽porcie Ellis Island w聽Nowym Jorku (MR00971, Page0209-0210 / Line0007). Przyp艂yn膮艂 wi臋c miesi膮c p贸藕niej ni偶 jego siostra; co mog艂o by膰 przyczyn膮 op贸藕nienia – nie wiem. By艂 to ten sam statek (The Grosser Kurfurst), wi臋c mo偶na przypuszcza膰, 偶e sp贸藕ni艂 si臋 na odp艂yw, nie zmie艣ci艂 si臋 na nim, nie starczy艂o pieni臋dzy, pocz膮tkowo mia艂 zosta膰 w聽D臋bie, ale si臋 rozmy艣li艂 itd. Opisu statku szukaj przy Franciszce.

Micha艂 mia艂 w贸wcza 19 lat, czyli urodzi艂a si臋 w聽1894聽r. (patrz powy偶sze zastrze偶enie). By艂a kawalerem (p贸藕niej mia艂 偶on臋 o imieniu zaczynaj膮cym si臋 na liter臋 鈥濵鈥). Umia艂 pisa膰 i聽czyta膰 (co potwierdzaj膮 listy od niego). Mierzy艂 pono膰 5 st贸p i聽8 cali. Mia艂 26$. Celem podr贸偶y by艂o Passaic (patrz opis przy Katarzynie), za艣 osob膮 b臋d膮c膮 ju偶 鈥瀗a miejscu鈥 jaki艣 Wojciech (nie umiem odczyta膰). Statkiem tym p艂yn臋艂o w贸wczas wiele os贸b z聽Galicji, cho膰 z聽D臋by tylko Franciszek Tomczyk.

Czy to na pewno oni?

Jak膮 mog臋 mie膰 pewno艣膰, 偶e powy偶sze dane z聽pewno艣ci膮 dotycz膮 tej Franciszki, tej Katarzyny, tego Micha艂a Wilk贸w? Przede wszystkim same imiona i聽niekt贸re inne informacje znane by艂o mi znacznie wcze艣niej ze wspomnianej korespondencji. Takie same imiona i聽nazwiska wyst臋puj膮 w聽tych manifestach. Wymienieni s膮 w聽nich rodzice, kt贸rzy pasuj膮 na ich wsp贸lnych rodzic贸w i聽Marii (Jan i聽Agnieszka Wilkowie); w聽jednym przypadku (MR00970) wyst臋puje co prawda imi臋 J贸zef, ale mog艂a by膰 to pomy艂ka. Poza tym, zgadza si臋 te偶 miejscowo艣膰 pochodzenia (D臋ba w聽Galicji w聽Austrii – w贸wczas by艂 to jeszcze zab贸r austriacki), miejscowo艣膰 zamieszkania rodzic贸w (r贸wnie偶 D臋ba) oraz czas wyemigrowania, kt贸rego mo偶naby si臋 domy艣la膰 na podstawie innych r贸偶nych informacji. Mo偶na te偶 wspomnie膰, 偶e D臋ba jest tam r贸偶nie pisana: Demba / Deba / Deby / Dembie / Demby; kraj te偶 podawany i聽pisany jest r贸偶nie: Galicia / Galicy / Austria (dane te pochodz膮 z聽r贸偶nych zapisk贸w w聽manifestach). Zgadza si臋 te偶 sam cel podr贸偶y: New Jersey, p贸藕niejsze miejsce zamieszkania.

Przy okazji musz臋 wspomnie膰, 偶e New Jersey jest to jednocze艣nie nazwa stanu, kt贸ry w聽kodzie pocztowym ZIP wyst臋puje ze skr贸tem 鈥濶J鈥. Pocz膮tkowo my艣la艂em, 偶e NJ oznacza Nowy Jork, wi臋c jako miejsce zamieszkania cioci Kasi i聽Frani oraz wujka Andrzeja i聽Micha艂a podawa艂em鈥︹ dzielnice Nowego Jorku (na mapie Wallington, East Paterson i聽Clifton le偶膮 niedaleko tej metropolii). Zupe艂nie jako艣 nie zastanawia艂em si臋, 偶e po angielsku jego nazwa brzmi New York, co daje skr贸t NY (i taki jest u偶ywany w聽kodzie ZIP). Prosz臋 mie膰 wi臋c na uwadze, 偶e podawane w聽moich poprzednich opracowaniach rodzinno-genealogicznych (sprzed 2004聽r.) Nowy Jork i聽jego dzielnice powinny by膰 zast膮pione tymi samymi nazwami, ale ju偶 jako samodzielnymi miejscowo艣ciami w聽zespole miast Bergen-Passaic w聽stanie New Jersey, w聽istocie bardzo blisko Nowego Jorku.

Na marginesie musz臋 doda膰, 偶e z聽potomkami nawi膮za艂em kontakt i聽obecnie (2007 r.) nadal go podtrzymujemy

Zachowana korespondencja

W archiwum rodzinnym w聽Nowej D臋bie zachowa艂o si臋 kilka list贸w od rodze艅stwa Marii R贸g, tj. od Katarzyny Dziewi膮tek (Catherine Dziewiatek), Micha艂a Wilka (Michael Wilk) oraz Andrzeja Wilka (Andrew Wilk). Musz臋 zaznaczy膰, 偶e poni偶szy spis list贸w mo偶e by膰 niekompletny, gdy偶 nie wszystkie dokumenty i聽rzeczy z聽rodzinnego archiwum zosta艂y przeze mnie skopiowane. Nie mam w艣r贸d list贸w 偶adnego z聽list贸w od Franciszki Ludzia (Frances Ludzia). Jak na razie list贸w tych nie ma w聽Internecie (s膮 natomiast na CD-ROMie 鈥濭enealogia2002鈥 w聽dziale 鈥濪okumenty rodzinne鈥 聽–聽 informacja dla cz艂onk贸w rodziny).

  1. List od Katarzyny Dziewi膮tek do Jana Roga, Clifton, 27.10.1948, MR00609
  2. List od Andrzeja Wilka do Jana Roga, 17.03.1959, MR00644
  3. List od Micha艂a Wilka do Marii R贸g, East Paterson, 4.12.1961, MR00651
  4. List od Micha艂a Wilka do Marii R贸g Wallington, 11.12.1961, MR00652
  5. List od Katarzyny Dziewi膮tek do Jana Roga, Clifton, 20.06.1963, MR00661
  6. List od Katarzyny Dziewi膮tek do Jana Roga, Clifton, 8.11.1963, MR00662
  7. List od Katarzyny Dziewi膮tek do Jana Roga, Clifton, 6(13).06.1964, MR00663

Zobacz te偶 poradnik Jak korzysta膰 z baz danych Ellis Island.

Zobacz te偶 Emigracja majdaniak贸w z Majdanu Zbydniowskiego.

Przyk艂adowe paszporty galicyjnskie z 1913 r. (Allegro.pl):

 

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *