R贸wne traktowanie w ustawie

Zasada r贸wnego traktowania (tj. unikanie odmiennego traktowania r贸偶nych podmiot贸w w podobnych sytuacjach), wzmocniona niedawno kilkoma unijnymi dyrektywami, doczeka艂a si臋 ustawowej implementacji w og艂oszonej w艂a艣nie ustawie z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdro偶eniu niekt贸rych przepis贸w Unii Europejskiej w zakresie r贸wnego traktowania (Dz. U. Nr 254, poz. 1700), kt贸ra wchodzi w 偶ycie 1 stycznia 2011 r.

Co wa偶ne, udost臋pnion膮 przez RCL/ISAP tre艣膰 ustawy mo偶na elektronicznie kopiowa膰, bo zdarza si臋, 偶e jestem tego prawa pozbawiany 鈥 niekt贸re akty normatywne mog臋 tylko obejrze膰, bez prawa kopiowania. Nie wiem kto i dlaczego wy艂膮cza opcj臋 CTRL+C, ale bez wzgl臋du na niezasadno艣膰 takiej praktyki boj臋 si臋, 偶e jest jeszcze gorzej, 偶e po prostu za tym nie stoi 偶adna ideologia a wynika to z nie艣wiadomo艣ci jak膮 rol臋 pe艂ni dost臋pno艣膰 tre艣ci. Obym si臋 myli艂.

Wracaj膮c do samej ustawy, ch臋tniej widzia艂bym kodyfikuj膮ce prawo antydyskryminacyjne o r贸wnym traktowaniu ludzi, ale przecie偶 nie by艂o czasu na kodyfikacj臋, inkorporacj臋 i kompleksow膮 unifikacj臋… Mo偶e innym razem…

Ustawa okre艣la obszary i sposoby przeciwdzia艂ania naruszeniom zasady r贸wnego traktowania ze wzgl臋du na nast臋puj膮ce przyczyny:

  • p艂e膰,
  • ras臋,
  • pochodzenie etniczne,
  • narodowo艣膰;
  • religi臋,
  • wyznanie,
  • 艣wiatopogl膮d,
  • niepe艂nosprawno艣膰,
  • wiek lub
  • orientacj臋 seksualn膮.

Uchwalaj膮c ustaw臋 niestety pozostawiono dualizm: najwa偶niejszej cz臋艣ci ustawy (zasad i 艣rodk贸w) nie stosuje si臋 do pracownik贸w w zakresie uregulowanym w Kodeksie pracy (art. 2 ust. 2), tam bowiem pozostawiono wprowadzone moment wcze艣niej zasady. Moim skromnym zdaniem, to z艂e rozwi膮zanie, nie zapewnia sp贸jno艣ci stanowionego prawa ani jego p贸藕niejszej wyk艂adni. Dodatkowo stwarza zb臋dne zagadnienie, czy co艣 jest dostatecznie uregulowane w kodeksie, bowiem je艣li nie, to trzeba przej艣膰 na grunt nowej ustawy.

Ustaw臋 stosuje si臋 do wszystkich podmiot贸w (nie tylko os贸b fizycznych, ale tak偶e prawnych i ustawowych) w zakresie:

  • kszta艂cenia zawodowego 鈥 co do jego podejmowania,
  • dzia艂alno艣ci gospodarczej lub zawodowej, tak偶e w ramach stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej 鈥 co do jej podejmowania i wykonywania,
  • zwi膮zk贸w zawodowych, organizacji pracodawc贸w i samorz膮d贸w zawodowych 鈥 co do przyst臋powania i dzia艂ania oraz korzystania z uprawnie艅;

jak r贸wnie偶 co do dost臋pu i warunk贸w korzystania w zakresie:

  • instrument贸w i us艂ug rynku pracy,
  • zabezpieczenia spo艂ecznego,
  • opieki zdrowotnej,
  • o艣wiaty i szkolnictwa wy偶szego,
  • publicznie oferowanych: us艂ug, w tym us艂ug mieszkaniowych, rzeczy oraz nabywania praw i energii.

Ustawa enigmatycznie okre艣la wy艂膮czenia, w zakresie kt贸rych si臋 jej nie stosuje. Ze sposobu zredagowania art. 5 ustawy przewrotnie a contrario odczytuj臋, 偶e nadal mo偶na dyskryminowa膰 (negatywnie lub pozytywnie):

  • w 偶yciu prywatnym i rodzinnym 鈥 z dowolnych przyczyn (pkt 1);
  • ze wzgl臋du na p艂e膰:
    • w publicznie prezentowanych tre艣ciach (pkt 2),
    • w us艂ugach edukacyjnych (pkt 4),
    • w publicznie oferowanych us艂ugach i rzeczach, je偶eli 艣rodki s膮 w艂a艣ciwe i konieczne oraz jednocze艣nie jest to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione legalnym celem (pkt 5);
  • swobodnie wybieraj膮c strony umowy 鈥 patrz膮c na ich religi臋, wyznanie, 艣wiatopogl膮d, niepe艂nosprawno艣膰, wiek lub orientacj臋 seksualn膮; nie dotyczy jednak p艂ci, rasy, pochodzenia etnicznego ani聽 narodowo艣ci (pkt 3);
  • przy nauczaniu, podejmowaniu i wykonywaniu dzia艂alno艣ci zawodowej 鈥 je偶eli dowolna przyczyna dyskryminacji z uwagi na rodzaj lub warunki wykonywania danej dzia艂alno艣ci jest rzeczywistym i decyduj膮cym wymaganiem zawodowym stawianym osobie, proporcjonalnym do osi膮gni臋cia legalnego celu (pkt 6);
  • ze wzgl臋du na religi臋, wyznanie lub 艣wiatopogl膮d 鈥 ograniczaj膮c dost臋p do dzia艂alno艣ci zawodowej w ko艣cio艂ach i innych zwi膮zkach wyznaniowych oraz w organizacjach, kt贸rych etyka opiera si臋 na wymienionych trzech przyczynach 鈥 je偶eli przyczyny te s膮 rzeczywistym i decyduj膮cym wymaganiem zawodowym stawianym danej osobie; przy czym dotyczy to r贸wnie偶 wymagania dzia艂ania w dobrej wierze i lojalno艣ci wobec etyki (pkt 7);
  • ze wzgl臋du na wiek 鈥 je偶eli jest to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione, a 艣rodki s膮 w艂a艣ciwe i konieczne oraz jednocze艣nie jest to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione legalnym celem; jak r贸wnie偶 w zakresie zabezpieczenia spo艂ecznego (pkt 8);
  • ze wzgl臋du na obywatelstwo spoza UE/EOG/Szwajcarii, w szczeg贸lno艣ci w zakresie wjazdu i pobytu na terytorium Polski.

Ustawa definiuje poj臋cia nier贸wnego traktowania, dyskryminacji bezpo艣redniej i po艣redniej, molestowania oraz molestowania seksualnego. Analogiczne przepisy od jakiego艣 czasu s膮 w Kodeksie pracy, tutaj s膮 swoiste definicje.

Ustawa wprowadza kilka szczeg贸艂owych zakaz贸w nier贸wnego traktowania oraz zakaz zach臋cania do nier贸wnego traktowania. Ustawa nie przewiduje sankcji karnych.

Jednak ka偶dy, wobec kogo zasada r贸wnego traktowania zosta艂a naruszona, ma prawo do cywilnoprawnego odszkodowania (zasady z kc, tryb z kpc), przy czym:

  • powoda obci膮偶a uprawdopodobnienie, a pozwanego dow贸d przeciwie艅stwa,
  • przedawnienie roszcze艅 wynosi 3 lata od powzi臋cia wiadomo艣ci, nie d艂u偶ej jednak ni偶 5 lat od naruszenia.

Skorzystanie z tych uprawnie艅 nie mo偶e by膰 powodem (dalszego) niekorzystnego traktowania ani negatywnych konsekwencji.

Realizacj臋 zasady r贸wnego traktowania powierzono Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz specjalnie powo艂anemu na mocy tej ustawy Pe艂nomocnikowi Rz膮du do Spraw R贸wnego Traktowania.

Co ciekawe, nier贸wne traktowanie to tak偶e nowa przyczyna wznowienia post臋powania administracyjnego (art. 145b kpa).

Nie b臋d臋 poznawa艂 terminologii wynikaj膮cej z unijnych dyrektyw antydyskryminacyjnych, ale niew膮tpliwie terminologia zastosowana w ustawie (by膰 mo偶e wymusi艂o to prawo UE) pozostawia troch臋 do 偶yczenia. Ot, r贸wnym traktowaniem jest… brak nier贸wnego traktowania. Albo rozr贸偶nia si臋 nier贸wne traktowanie od dyskryminacji. Nie kwestionuj臋 zasadno艣ci ani potrzeby wprowadzenia, powt贸rzenia lub rozgraniczenia r贸偶nych termin贸w (wr臋cz mam 艣wiadomo艣膰, 偶e np. nier贸wne traktowanie to nie tylko dyskryminacja). Po prostu przeczyta艂em聽 ustaw臋 jako zwyk艂y obywatel, chyba mam jeszcze prawo si臋 po艣mia膰? ;)

Id膮c dalej, szyderczo podoba mi si臋, gdy ustawa stoi na gruncie 鈥 co by nie spad艂a ;) zgodnie z nowelizuj膮cymi art. 28 i art. 30.

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *